TRADITIE IN DE KIJKER: De Pauwelviering

22.05.2017

De Pauwelviering, een feest dat bij de Galmaardenaren in het bloed zit

Dit jaar reizen de vrijwilligers van Erfgoedcel Pajottenland Zennevallei de regio rond op zoek naar de tradities die hier leven. Heel wat mensen zetten zich met hart en ziel in zodat hun traditie kan blijven bestaan. Lina en Monique gingen op bezoek bij Michel Matthijs, initiatiefnemer om de Pauwelviering te laten erkennen als immaterieel cultureel erfgoed.

DPauwelviering is een authentiek feest in Galmaarden dat sinds eeuwen vergroeid is met het dorp, en dan vooral met het gehucht Sint-Paulus. De viering gaat door op de eerste zondag volgend op 25 januari, de herdenkingsdag van de bekering van Sint-Paulus. Volgens de legende zou de apostel Paulus als witte ruiter de streek van de pest hebben gered door het rondstrooien van roggebroodjes. In 2017 werd de 635ste editie gevierd. Op 7 juli 2016 werd de Pauwelviering door Vlaanderen erkend als immaterieel cultureel erfgoed.

 

Bezieler van de Pauwelviering

Hoe ontstond jouw belangstelling voor de Pauwelviering?

Zoals zovele van mijn generatiegenoten was ik vroeger misdienaar. Ik was toen als kleine jongen geïntrigeerd door die hele zaak rond de witte ruiter en de Pauwelbroodjes. Het leek mij allemaal nogal raadselachtig, was het waar, was het niet waar? Ik vroeg mij af hoe het allemaal in elkaar zat. En die belangstelling is altijd maar blijven groeien en groeien! 

Vanaf wanneer ben je bij de viering betrokken?

Dat was in de jaren ’60, de viering zat toen in een moeilijke periode. De golden sixties hé, het kon allemaal niet meer op. De oorlog was voorbij, de welstand steeg enorm. Dat was een beetje nefast voor de viering. 1968 was een kantelmoment: gaat het nog door of niet? Toenmalig burgemeester Cardoen heeft dan een paar mensen, waaronder ikzelf, rond zich geschaard. We hebben de koppen bij elkaar gestoken om ervoor te zorgen dat de viering niet verdween. Met succes mogen we wel zeggen. Sindsdien ging het met de Pauwelviering altijd maar crescendo.

Het is een hele tijdsinvestering, toch?

Het begint tegen het einde van het jaar als de viering op komst is, als het weggeven van de Pauwel op komst is, dan wordt het actueel en dan duurt het tot eind januari begin februari tot onze viering en de dag van de rekeningen voorbij zijn. In die maanden wordt er zéér regelmatig over gesproken, zijn er veel vergaderingen. Maar in voorbereiding daarvan praten wij al onder elkaar van in september. Hoe zou het zijn voor dit jaar, heb je al iets gehoord over mogelijke bendes, zijn er kandidaten, is het een grote bende, is het een kleine bende, is er een kinderbende enz. En als de viering voorbij is dan duurt het voor ons organisatoren nog een maand want dan komt er gewoonlijk een evaluatie en dan valt het stil, dan wordt het lente. Het is eigenlijk een winterfeest. Er komt veel bij kijken, simpel is het niet.

Ben je zelf ooit Pauwel geweest?

Neen, nooit geweest. Toen ik jong was, was het vooral een aangelegenheid van het gehucht Sint Paulus. Eén van de punten uit de toen nog mondeling overgeleverde statuten was dat Pauwel een jongeman moest zijn van het gehucht Sint Paulus zelf. Voor de bewoners van Sint-Paulus was het ‘hun’ kapel, ‘hun’ Pauwel, ‘hun’ viering. Ze hielden daar heel sterk aan. Als je van het marktplein was had je niet te veel kans om Pauwel te worden. Maar het is eigenlijk ook nooit bij mij opgekomen.

De viering

Wat heeft volgens jou het meeste impact tijdens de Pauwelviering?

Het mooiste moment voor mij, dat is niet de zondag met het zaaien van de broodjes, maar dat is de zaterdagmorgen. Nu is dat om zeven uur. Jaren geleden stonden we daar om 4u30, in een ijskoude winter hé, want het kan zeer koud zijn in januari. Om vijf uur gingen we de rondgang doen in de kapel, in alle stilte, gaan bidden voor het welslagen van het feest. Dat is een enorm mooi moment. Het christelijk element blijf ik belangrijk vinden bij de viering.

Zijn er bepaalde vieringen die je speciaal zijn bijgebleven?

Ja de editie van 2016, niet alleen omdat Prins Laurent geweest is, maar ook omdat er zoveel volk was. En de viering van 1982, 600 jaar Pauwelviering, met een terugblik naar 1382, het jaar waarin de stad Geraardsbergen werd geplunderd. Dat staat historisch vast. Er waren vele doden. De pest brak er uit. In volgelvlucht is de Kapel van Sint-Paulus twee, drie kilometer van Geraardsbergen. Het is dus zo goed als zeker dat de pest in onze streek van daar kwam overgewaaid.

We hebben dan nieuw leven geblazen in de historische viering van dat jaar. Er was veel enthousiasme rond en we hadden een heel goede Pauwel. We hebben het toen groot gezien. We hebben zelfs penningen uitgegeven, een ploojk, dat een geldwaarde had van 50 toen nog Belgische frank, waarmee je ook kon betalen in de plaatselijke winkels. Toen hebben we ook de kinderbende opnieuw in het leven geroepen.

 

De toekomst

De Pauwelviering is nu erkend als immaterieel erfgoed, heb je er alle vertrouwen in dat het nog lang zal verder gaan?

Ja, die erkenning betekent veel voor mij. Het werd hoogtijd. Ik ben er nog altijd van overtuigd dat het een van de oudste, zo niet de oudste viering is in zijn genre. Als het van mij afhangt gaan we zelfs voor een erkenning van de Unesco.  Het is belangrijk om de toekomst van de viering veilig te stellen. In dat verband ben ik ook aan het zoeken, en dat lukt, om jonge mensen die er ook met hart en ziel achter staan erbij te betrekken. Om op die manier de fakkel door te geven en te zorgen voor de continuïteit van een feest dat hier bij de mensen van Galmaarden écht in het bloed zit.

 

Michel Matthijs is de auteur van het boek “Paal en Ploojk. Pauwel en pluik.” Het is een bijdrage tot de historiek van de Pauwelviering, gesteund op diepgaand historisch onderzoek.

Interview door Monique Wylock en Lina Demeersman

tekst door Monique Wylock

Foto's Pauwelviering 2012

Reageer

beste vrienden, een heel fijn artikel met een heel fijne man over een heel fijne traditie. proficiat! misschien mag er op het einde nog wat praktische informatie bij voor volgend jaar. We kunnen zelf wel berekenen dat de zondag, volgend op 25 januari, in 2017 28 januari zal zijn, maar misschien kan dat toch duidelijk worden aangekondigd, vb: op zondag 28 januari 2018, Pauwelviering, plaats en uur van samenkomst, met korte toelichting bij de verschillende activiteiten. ik heb het alvast in mijn agende gebeiteld. Hartelijke groet, Walter